Op 3 juni 1647 beginnen de gebroeders De Witt aan hun laatste etappe van de Grand Tour. Om 2 uur ’s middags vertrekken zij vanuit Calais richting Dover, waar zij om 8 uur ’s avonds voet aan wal zetten.
Aflevering 6 van de Omroep Max documentaire ‘De Grooten Tour van de gebroeders de Witt’ is helemaal aan het Engelse gedeelte van deze reis gewijd.
Over de rivier de Theems varen Johan en Cornelis op 5 juni Londen binnen. Tien dagen lang verblijven zij in de hoofdstad, waar zij vele top attracties bezoeken. Volgens het kasboek dat de broers bijhouden gaven zij 6 penningen uit om de Houses of Parliament, gezeteld in het Paleis van Westminster, te bekijken. Ook bezoeken zij de koninklijke tombes in Westminster Abbey voor één stuiver en de Tower of London voor 3 stuivers en vier penningen. Het berenbijten, een populaire attractie waarbij het publiek – gezeten rondom een zogenaamde beerput – berengevechten kan aanschouwen, wonen de broers bij voor een bedrag van één stuiver en 6 penningen.
Op 14 juni noteert Johan in het reisjournaal dat ze een kleine tour of tourken door het land gaan maken in gezelschap van de heren Reael en Van de Meersch, twee Nederlandse koopmannen die zich in Londen hebben gevestigd. Het moet een bijzondere ervaring voor ze zijn. De broers reizen door Engeland in de periode tussen de Eerste (1642-1646) en Tweede Burgeroorlog (1648-1649) en op veel manieren komen zij hiermee in aanraking. Ze reizen langs koninklijke paleizen zoals Hampton Court en Oatlands Palace, maken kennis met aanhangers van beide kampen en zien ruïnes van kastelen die tijdens het conflict waren belegerd.
De politieke situatie weerhoudt hen er echter niet van om de toerist uit te hangen. Op 18 juni, onderweg naar Salisbury, komen de broers langs Stonehenge. Of zij onder de indruk zijn van het prehistorische monument is niet duidelijk. Johan beschrijft het als een plaetse daer seer veel groote steenen overendt in den aerde staen met eenige andere dwars daerboven overgelegt.
De kleine tour door het Engelse landschap brengt Johan en Cornelis langs bijzondere plekken. In Bath dompelen zij zich maar liefst drie keer onder in de Romeinse thermen. Het verblijf in Oxford brengt hen naar de university colleges en de Bodleian Library. Voor het Johan de Witt-project is het bijzonder dat Johan en Cornelis in Oxford zijn geweest. De broers zullen nooit hebben gedacht dat hun brieven in de toekomst ontsloten zouden worden met behulp van Early Modern Letters Online, een database van Oxford University. Vanuit de universiteitsstad reizen de broers terug naar Londen, waar zij van 10 tot 15 juli 1647 logeren.
Daar staat Johan en Cornelis iets bijzonders te wachten. Op 15 juli mogen zij ambassadeur Albert Joachimi vergezellen om Karel I te bezoeken. De Engelse koning verblijft op dat moment onder parlementair toezicht in Caversham (vlakbij Reading). In januari 1647, vlak voordat de broers arriveren in Engeland, heeft Karel I zich overgegeven aan een Schots regiment, dat hem al snel uitlevert aan het parlement. Sindsdien verkeert de koning onder huisarrest, waarbij het parlement – tevergeefs – met hem probeert te onderhandelen.
Na een overnachting in Maidenhead arriveert het Nederlandse gezelschap bij het paleis. De broers maken kennis met Thomas Fairfax, één van de kopstukken uit het parlementaire leger, en verkrijgen kort daarna toestemming om de audiëntie van ambassadeur Joachimi bij te wonen en de koning te mogen begroeten. Diezelfde middag vindt de gebeurtenis plaats. Daarna nemen de broers afscheid en keren zij via Maidenhead terug naar Londen. De broers hebben op dat moment waarschijnlijk niet kunnen bedenken dat Karel I anderhalf jaar later zal worden beschuldigd van landverraad en uit naam van het parlement wordt onthoofd.
Zeven weken hebben de gebroeders De Witt door Engeland gereisd, maar nu komt er toch echt een einde aan. Vanuit Londen vertrekken Johan en Cornelis naar Gravesend, waar zij op 23 juli met de boot van kapitein Claes van Vlissingen richting de Republiek varen. Vier dagen later komen de broers aan in hun vertrouwde Dordrecht, klaar om hun opgedane kennis van buitenlandse politiek, cultuur en taal in hun verdere leven toe te passen en te benutten. De gebroeders De Witt zijn in totaal bijna twee jaar onderweg geweest, waarbij ze meer dan 6.200 kilometer hebben afgelegd.
Niet alle reismomenten van Johan en Cornelis zijn ter sprake gekomen in de documentaire van Omroep Max of in de begeleidende teksten. In de bundel Johan de Witt en Engeland wordt aandacht besteed aan het Engelse gedeelte van de grand tour van de gebroeders. Het volledige reisverslag, inclusief hertalingen en illustraties, is op Google Maps gepubliceerd.
Terug naar de Grand Tour homepage.
Janneke Groen