Het Nationaal Archief bewaart de omvangrijke correspondentie van raadpensionaris Johan de Witt. Deze brieven worden door het Huygens Instituut onder leiding van Ineke Huysman gedigitaliseerd en via een database ontsloten. Ook in de collecties van het Waterlands Archief in Purmerend bevinden zich echter brieven van De Witt. De steden Monnickendam, Edam en Purmerend hadden namelijk een stem in de Staten van Holland, waardoor er ook contacten waren tussen Waterlandse bestuurders en de raadpensionaris. Het laat ook zien dat een regionale archiefinstelling bronnen heeft die van belang zijn voor onderzoekers die zich bezighouden met de ‘grote’, landelijke en internationale geschiedenis.
Reden genoeg voor Ineke om een bezoek te brengen aan het Waterlands Archief. Op 23 februari van dit jaar ontving historicus Loek Zoon van het archief haar in de studiezaal. Hij had een aantal door hem gevonden stukken klaargelegd die van of uit de tijd van raadpensionaris Johan de Witt komen. Zo is er een op het eerste gezicht weinig spectaculaire minuut van een uitgaande brief uit 1670 die was geschreven door het stadsbestuur van Monnickendam aan Jacob de Graeff te Amsterdam. Deze Jacob was een voornaam regent die uiteindelijk heer van Purmerland en Ilpendam werd. Hij was een belangrijke schakel in het netwerk van De Witt.
Een ander interessant stuk dat Loek aan Ineke liet zien, was de instructie voor de raadpensionaris uit 1663 met inlegvel ‘poincten raatpensionaris’ uit het archief van de stad Edam. Het lijkt erop dat Johan de Witt in dit stuk wordt vergeleken met zijn voorgangers en dat hij hiervoor is geïnterviewd. Zo staat er bij punt 6 dat de voorgangers van de raadpensionaris 500 gulden per jaar hadden genoten voor de port van brieven, terwijl de huidige bekleder van dit ambt – dat moet dus Johan de Witt zijn – ‘niet eenen stuijver’ kreeg.
Daarnaast worden er brieven van Johan de Witt zelf door het Waterlands Archief bewaard. Zo zijn er twee brieven van de raadpensionaris uit 1666 die hij had geschreven aan het stadsbestuur van Purmerend. Ineke en Loek vergeleken deze met de corresponderende minuten van deze brieven die worden bewaard door het Nationaal Archief. Dat leverde interessante inzichten op. Er waren namelijk duidelijk verschillen in handschrift en adressering.
Het was een geslaagde afspraak die veel nieuwe inzichten opleverde.
Loek Zoon, Historicus Waterlands Archief
25 februari 2026