In aflevering vijf van de Grooten Tour zijn Johan en Cornelis zijn inmiddels al 47 weken onderweg op hun grand tour. Zondag 9 september 1646 komen ze aan in Genève, een welvarend republiekje, gelegen aan een groot meer. Hier, ingeklemd door katholiek en absolutistisch Frankrijk, worden ze omringd door gelijken, de protestanten. De grondlegger van het Calvinisme, Johannes Calvijn (1509-1564), spendeerde hier de laatste jaren van zijn leven. Hij, als boegbeeld van soberheid, ligt midden in het uitbundige Genève begraven. Deze republiek is ondertussen een protestants toevluchtsoord geworden, in het bijzonder voor rijke Italiaanse handelaren. Een van hen is Giovanni Diodati (1576-1649), de calvinistische theoloog die de Bijbel naar het Italiaans heeft vertaald. Johan en Cornelis brengen hem op 10 september een bezoek. De broers bleven niet lang in dit protestantse paradijs; op woensdag 12 september reizen ze door naar Lyon, waar ze tien dagen zullen verblijven en getuige zijn van de executie van een priester.
Op 28 september komen ze aan in Beaune, in de Bourgogne. De stad staat in schril contrast met het bloeiende Genève. Hier lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan en is blijven hangen in de Bourgondische middeleeuwen. In Beaune heerst er grote armoede, het gevolg van de vroegere oorlogen en hongersnoden die de stad in de Honderdjarige Oorlog onderging. Johan en Cornelis bezoeken er het Hôtel-Dieu, het beroemde armenhospitaal, dat is opgericht door kanselier Nicolas Rolin in 1443. Hier komen zij oog in oog te staan met de misère van het volk. Gedeelde bedden staan in rijen in een grote kille zaal, daarvandaan kijken de zieken naar hun eindbestemming: het Laatste Oordeel, een drieluik van Rogier van der Weyden.
Johan en Cornelis verlaten het uitzichtloze Beaune en reizen via de koninklijke residentie in Fontainebleau naar Parijs, waar ze op 10 oktober aankomen. Ze zullen er een half jaar blijven. Ze huren een kamer À la Ville de Brissac aan de rue de Seine, vermoedelijk op het huidige nummer 63 . Dit logement wordt gerund door een protestant en is bekend onder gegoede reizende Hollanders; ook de zonen van Constantijn Huygens hebben er gelogeerd. Het Parijse kwartier waar de broers verblijven is een centrum van mode en luxe. Jongens moeten hier kleding kopen om bij het Parijse straatbeeld te passen. Tijdens de grand tour goed voor de dag komen is cruciaal, anders worden ze als buitenbeentjes gezien. Hoewel Johan en Cornelis dat niet zijn, heerst thuis in Dordrecht de sobere leer van Calvijn. Toch verfransen de jongens in Parijs; ze kopen zwarte linten voor hun handschoenen en dragen lang, golvend haar. Thuis in Dordrecht waarschuwt dominee Borstius tegen deze haardracht, wat leidt tot een nationale rel, de ‘harige kwestie’.
Eind maart 1647 is de winter in Parijs voorbij. Het is tijd om verder te gaan en nogmaals reizen de broers via Orléans, Blois, Tours en Loudun naar Angers. Dan besluiten ze via Bretagne en Normandië naar Parijs terug te reizen, een gedeelte van de reis dat niet in de documentaire van Omroep Max voorkomt, maar door het Johan de Witt Team is nagereisd.
Johan en Cornelis bezoeken als allerlaatste Franse trekpleister de kathedraal van St. Denis, iets buiten de stad. Hier bevinden zich de relikwieën en graven van alle Franse vorsten.
Na het bezoek van de gebroeders De Witt aan Frankrijk, vinden er grote politieke veranderingen plaats. Lodewijk XIV, die ze als achtjarig jongetje nog hebben zien eten, bestijgt de troon en wordt de Zonnekoning (1638-1715). Hij introduceert een nieuwe manier van regeren door het oude regime, een lappendeken van vorstendommen met machtige lokale adel, te verwerpen. Lodewijk centraliseert alle macht en verzwakt de adel, waardoor hij het absolute middelpunt van de regering wordt. Dit markeert het begin van zijn lange en absolutistische koningschap. In hun latere carrières krijgen Johan en Cornelis nog vaak met Lodewijk te maken, maar Frankrijk bezoeken ze nooit meer.
Hoewel het oorspronkelijk de bedoeling is om naar huis terug te keren, reizen ze op 29 mei naar Calais om de boot te nemen naar Dover, naar Engeland.
De zesdelige documentaire van Omroep Max heeft uiteraard niet alle reismomenten van de gebroeders De Witt vastgelegd. Het volledige reisverslag, inclusief hertalingen en illustraties, is op Google Maps gepubliceerd.
Terug naar de Grand Tour homepage.
Luna Houtzager