Dat Constantijn Huygens een veelzijdig mens was, behoeft nauwelijks toelichting. Minder bekend is zijn belangstelling voor parfumerie. In de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag zijn meer dan 150 recepten van zijn hand overgeleverd: voor geuren maar ook voor parfumerieproducten, zoals geurzakjes en geparfumeerde handschoenen. Huygens zag het als een hobby en beschouwde zichzelf als een amateur, net zoals hij zichzelf zag op muzikaal gebied. Het was een bezigheid die hem plezier schonk, ruimte bood voor experiment, en tegelijk functioneerde als sociaal instrument: hij wisselde recepten uit, stuurde ingrediënten op en hield zo contact met zijn netwerk.
‘Het Geheugen van Geur’ (‘Memories of Scent’) is een interdisciplinair project van de Jonge Akademie dat in samenwerking met het Huygens Instituut/NL-Lab onderzoekt hoe Huygens’ geurformules tot stand kwamen. Dat gebeurt via reconstructies: men zoekt naar hedendaagse equivalenten van de oorspronkelijke ingrediënten, benadert de verhoudingen zo nauwkeurig mogelijk en volgt de werkwijzen uit de 17e eeuw. Op basis van de resultaten organiseert het project ook publieksexperimenten waarin wordt onderzocht en uitgelegd hoe geur door de hersenen wordt waargenomen en beleefd.
Eerder werd op deze manier de geur ‘Rieckend water van mijn moeder’ tot leven gebracht, een ode van Constantijn Huygens aan zijn moeder Susanna Hoefnagel, en inmiddels is ook de geur ‘Angel Water‘ (Engelenwater) gereconstrueerd. Angel Water was een geliefde en veelgebruikte geur waarvoor verschillende recepten circuleerden. Huygens noteerde er twee, waaronder een variant van Paul Ferrein, parfumeur van de Engelse koningin Henriette Maria. De naam ‘Angel Water’ verwijst vermoedelijk naar de zoete, bijna hemelse geur die een associatie met engelen opriep.
Het Geheugen van Geur team dook opnieuw het laboratorium in. Met hulp van de Frans Nederlandse cosmetica-expert Daan Sins van Huygens Paris en de Franse senior parfumeur Marypierre Julien en Marianne Eekhout van het Dordrechts Museum werd hetzelfde gedaan als wat Huygens bijna 400 jaar geleden ook deed: snijden, stampen, koken, ruiken en aanpassen. Ingrediënten als witte wijn, wierookhars, benzoin en rodiola kwamen aan bod, maar ook kruidnagel en kaneel, bekend uit het recept voor zijn moeder. Het koken duurde lang en leverde een geurend residu op dat vermoedelijk werd aangestoken als een soort wierook of gebruikt in geurzakjes. Daarnaast ontstond een vloeistof: het zogenaamde Angel Water, dat niet alleen als parfum diende maar waarschijnlijk ook werd gedronken vanwege de kalmerende werking die eraan werd toegeschreven.
Op basis van het resultaat liet parfumeur Marypierre Julien zich inspireren en creëerde met moderne ingrediënten een nieuwe geur. Die werd verwerkt in een geurkaars, geproduceerd door Daans Sins van Huygens Paris, het Franse bedrijf dat zich heeft vernoemd naar de beroemde familie Huygens.
De kaars werd ook gemaakt ter gelegenheid van een andere mijlpaal: de 400e verjaardag van Huygens’ tijdgenoot raadpensionaris Johan de Witt (1625–1672). Om die reden siert op de kaarshouder een berekening in het handschrift van De Witt, een zogenaamde galeideling, vanwege de visuele overeenkomst met een galeischip. Deze deling gebruikte De Witt om de achterstallige rente te berekenen over een vermogensbelasting voor de steden in Zuid-Holland, de zogenoemde 200e penning. Op de afbeelding is te zien hoe De Witt het aandeel per stad uitrekent, in dit geval voor Dordrecht. Hoe deze deling precies tot stand kwam, wordt uitgelegd in dit filmpje:
Parfumproducten waren in de 17e eeuw echt in de mode, ook bij Johan de Witt. Uit zijn kasboek blijkt dat hij tijdens zijn grand tour door Frankrijk en Engeland onder meer geparfumeerde handschoenen kocht, scheerballetjes, oogwater, (geur)armbandjes, geparfumeerd poeder en een poederdoos, viooltjessiroop en zelfs kandijsuiker, een ingrediënt dat ook vaak in parfums werd verwerkt. Constantijn Huygens ging nog een stap verder: hij maakte zelf parfums en noteerde nauwkeurig zijn recepten. Beiden waren vertrouwd met formules: Huygens vanuit zijn belangstelling voor scheikunde, De Witt vanuit zijn vaardigheid in de wiskunde.
Met de overhandiging van het eerste exemplaar van de Angel Water-geurkaars aan de Nederlandse ambassadeur Jan Versteeg in Parijs, onderstreepten Marypierre Julien en Daan Sins het succes van deze Nederlands-Franse interdisciplinaire samenwerking.
Op 5 juli 2025 vierde de Jonge Akademie haar 20-jarig bestaan. Tijdens de feestelijke bijeenkomst lieten neurowetenschapper Hanneke Hulst en kunsthistorica Marjolijn Bol Koning Willem-Alexander de resultaten van het project Het Geheugen van Geur zien – én ruiken.
Tijdens een publieksexperiment van het Geheugen van Geur werden vier geuren anoniem aangeboden aan bezoekers. De geur Angel Water riep opvallend vaak gevoelens van vreugde en verrassing op. Deze geur, nu dus verwerkt in een geurkaars, is te koop op verschillende locaties: in het Dordrechts Museum, waar tot en met 7 december 2025 de tentoonstelling De Wereld van De Witt te zien is en ook De Witts originele berekening van de zogenaamde galeideling wordt getoond. Daarnaast is de kaars verkrijgbaar in het Dordts Patriciërshuis, bij Huygens Paris, bij uitgeverij Catullus, bij het Nationaal Archief in Den Haag en bij Huygens Museum Hofwijck in Voorburg.
Gebruikstips:
De geurkaars is gebaseerd op een 17e-eeuws parfumrecept met geurharsen zoals benzoë en storax. Die zorgen voor een warme geur en geven de was een iets stevigere structuur. Laat de kaars de eerste keer 2 tot 3 uur onafgebroken branden, zodat het oppervlak mooi gelijkmatig smelt. Door die vollere wasstructuur kan de vlam wat kleiner worden. Een korte, voorzichtige kanteling van het glas – af en toe tijdens het branden – helpt de vloeibare was langs de wand te verdelen, zodat de kaars gelijkmatig blijft branden.